T24 Haber Merkezi
Veri Enstitüsü’nün, ilk kez T24 Yıllık Konferansı’nın beşincisinde sonuçları açıklanan “Türkiye’de milliyetçiliğin farklı veçheleri” başlıklı araştırmasında Türkiye’nin en hâkim milliyetçilik damarı Güvenlikçi Milliyetçilik olarak ölçüldü. Bu milliyetçilik damarına ilişkin önermeler yüzde 83 ila yüzde 90 arasında bir onay oranına erişirken araştırmaya göre toplumdaki en güçlü uzlaşı, güçlü ordunun ülkenin toprak bütünlüğü ve vatandaşların güvenliği için zorunlu olduğu yönünde. Cumhuriyetçi Milliyetçilik; 4,1 ortalamayla Türkiye’nin en güçlü ikinci milliyetçilik damarı olarak öne çıkarken “Laik Cumhuriyet’in tarihsel kazanım olduğu ve Türkiye’nin geleceğinin kurucu değerlere bağlılıkla şekilleneceği” görüşleri toplumun yaklaşık 4’te 3’ünden fazlasında karşılık buluyor. Öte yandan araştırmada Türk kimliğinin yabancı etkilerden korunması ve yabancı kökenlilerin tam anlamıyla Türk sayılamayacağı görüşleri geniş destek bulduğu ortaya konurken, farklı etnik grupların çoğalmasını tehdit olarak görenlerin yüzde 63 ile çoğunluğu oluşturduğu belirtildi. Diğer yandan Batı Karşıtı Milliyetçilik; 5 üzerinden 3 ortalamayla en zayıf milliyetçilik damarı olarak ölçüldü. NATO’nun egemenliği kısıtladığı görüşünde destek ve karşıtlık neredeyse eşitlenirken, Rusya-Çin eksenine yönelme konusunda toplumun yarıya yakını kararsız kalıyor.
Veri Enstitüsü Yönetim Kurulu Başkanı Bekir Ağırdır ile Boğaziçi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Fikret Adaman, ilk kez T24 Yıllık Konferansı’ndaki “Beş Türkiye: Teknoloji ve Yeni Çoklu Milliyetçilik” başlıklı panelde “Türkiye’de milliyetçiliğin farklı veçheleri” araştırmasının sonuçlarını açıkladı.
Farklı milliyetçilik boyutları tartışılsa da bu konuda kapsamlı bir saha çalışması bulunmaması nedeniyle dikkati çeken araştırmada, çalışmanın Türkiye bağlamında da milliyetçiliğin tek bir tutum olmanın ötesinde kimlik, tarih, aidiyet, güvenlik arayışı ve başka diğer duruşlarla tanımlanması ve ilişkilendirilmesi nedeniyle bir ihtiyaç olduğu vurgulandı. “Türkiye’de milliyetçiliğin farklı veçheleri” başlıklı çalışma, 18 yaş ve üzeri Türk vatandaşı 2 bin 292 arasında Temmuz 2026’da yapıldı.
Türkiye’de hâkim sekiz milliyetçilik damarı
Çalışmada Türkiye’de milliyetçiliğin sekiz damarı olduğu vurgulandı. Bu sekiz damar, şöyle sıralandı:
- Güvenlikçi Milliyetçilik (Güçlü ordu, caydırıcılık, büyük güç hedefi)
Cumhuriyetçi Milliyetçilik (Laik Cumhuriyet ve kurucu değerlere bağlılık)
Etnik Milliyetçilik (Türk kimliğini koruma, dar çizilen vatandaşlık)
Türk Dünyası Milliyetçiliği (Türkî devletler ve soydaş dayanışması)
Yayılmacı Milliyetçilik (Sınır ötesi güç kullanımı, tarihsel hak iddiası), İslamcı-Osmanlıcı Milliyetçilik (Osmanlı mirası ve dini değerler)
Sokak Milliyetçiliği (Tehdit algısına karşı sert ve doğrudan tepki)
Batı Karşıtı Milliyetçilik (NATO eleştirisi, Rusya-Çin eksenine yönelme)
Türkiye’nin en güçlü milliyetçilik damarı hangisi?
Araştırma sonuçlarına göre Türkiye’deki en güçlü milliyetçilik damarı Güvenlikçi Milliyetçilik. Güvenlikçi Milliyetçilik konusunda yüzde 83 ila yüzde 90 arasında bir katılım ortanı bulunuyor. Araştırmaya göre en güçlü uzlaşı, güçlü ordunun ülkenin toprak bütünlüğü ve vatandaşların güvenliği için zorunlu olduğu görüşünde oluşuyor.
Katılımcılar, “Güçlü bir ordu, Türkiye’nin toprak bütünlüğünü ve vatandaşlarının güvenliğini korumak için zorunludur,” ifadesine “kesinlikle katılıyorum” diyenlerin oranı yüzde 61 olarak ölçülürken; “katılıyorum” diyenlerin oranı da yüzde 29 oldu. “Ne katılıyorum ne katılmıyorum” diyenlerin oranı ise yüzde 8 olarak ölçüldü.
“Türkiye’nin uluslararası alanda ‘büyük güç’ statüsü kazanması benim için önemlidir,” ifadesine “kesinlikle katılıyorum” diyen oranı yüzde 51 olarak ölçülürken yüzde 34 de “katılıyorum” yanıtını verdi; yüzde 9’un görüşü ise “ne katılıyorum ne katılmıyorum” oldu.
“Türkiye’nin askerî gücü, öncelikle caydırıcılık işlevi görmeli ve olası saldırıları önlemeye yönelik olmalıdır,” ifadelerine “kesinlikle katılanların” oranı yüzde 44 olarak ölçülürken yüzde 39 da “katılıyorum” diyerek yanıt verdi; yüzde 13’ün görüşü ise “ne katılıyorum ne katılmıyorum” şeklinde oldu.
Güvenlikçi Milliyetçilik konusundaki onay oranı 5 üzerinden 4,3 olarak ölçüldü.
İkinci sırada Cumhuriyetçi Milliyetçilik var
Araştırma sonuçlarında Cumhuriyetçi Milliyetçilik; 4,1 ortalamayla Türkiye’nin en güçlü ikinci milliyetçilik damarı olarak öne çıktı.
Laik Cumhuriyet’in tarihsel kazanım olduğu ve Türkiye’nin geleceğinin kurucu değerlere bağlılıkla şekilleneceği görüşleri toplumun yaklaşık 4’te 3’ünden fazlasında karşılık buluyor.
Katılımcılar, “Atatürk’ün kurduğu laik cumhuriyet, Türk milletinin en büyük tarihsel kazanımıdır,” ifadesiyle ilgili olarak yüzde 49 oranında “kesinlikle katılıyorum” görüşünü dile getirirken yüzde 30 oranında “katılıyorum” yanıtını verdi. Katılımcıların yüzde 12’si ise “ne katılıyorum ne katılmıyorum” görüşünü paylaştı.
“Türkiye’nin geleceği, Cumhuriyet’in kurucu değerlerine bağlı kalmakla mümkündür,” ifadesiyle ilgili görüş bildiren katılımcılar yüzde 44 oranında “kesinlikle katılıyorum” derken yüzde 33 oranında “katılıyorum” dedi. Katılımcıların yüzde 14’ü de “ne katılıyorum ne katılmıyorum” yanıtını verdi. Söz konusu ifadeyle ilgili katılımcıların yüzde 5’i “katılmıyorum” derken, yüzde 3 de “kesinlikle katılmıyorum” diye görüş bildirdi.
Etnik Milliyetçilik güçlü seyrediyor
Öte yandan araştırtmada Türk kimliğinin yabancı etkilerden korunması ve yabancı kökenlilerin tam anlamıyla Türk sayılamayacağı görüşleri geniş destek bulurken, farklı etnik grupların çoğalmasını tehdit olarak görenler de yüzde 63 ile çoğunluğu oluşturuyor.
Öte yandan vatandaşlığı aidiyet ve Türkçe üzerinden daha kapsayıcı biçimde tanımlayan ifadeye destek yüzde 40’ta kaldı. Bu sonuçlar, vatandaşlık sınırlarının toplumda hâlâ tartışmalı ve görece dar biçimde çizildiğini gösteriyor.
Katılımcıların yüzde 40’ı “Yabancı kökenli biri, Türkiye’de ne kadar uzun süre yaşarsa yaşasın, tam anlamıyla Türk olamaz,” ifadesine “kesinlikle katıldığını” bildirirken yüzde 37 “katıldığını” bildirdi. Yüzde 14 “ne katılıyorum ne katılmıyorum” derken; yüzde 6 “katılmadığını” ve yüzde 3 de “kesinlikle katılmadığını” bildirdi.
Katılımcıların yüzde 40’ı “Türk kültürü ve kimliği, yabancı etkilerden korunmalıdır,” ifadesine “kesinlikle katılırken”; yüzde 35 “katıldığını”, yüzde 15’i “ne katıldığını ne katılmadığını”, yüzde 7’si “katılmadığını”, yüzde 3’ü “kesinlikle katılmadığını” bildirdi.
Katılımcıların yüzde 29’u “Türkler dışındaki farklı etnik grupların çoğalması Türkiye için tehdittir,” ifadesine “kesinlikle katıldığını” belirtirken yüzde 34’ü “katıldığını”, yüzde 20’si “ne katıldığını ne katılmadığını”; yüzde 12’si “katılmadığını” ve yüzde 4’ü de “kesinlikle katılmadığını” bildirdi.
“Kendini Türkiye’ye ait hisseden ve Türkçe konuşan herkes bu ülkenin tam vatandaşı sayılmalıdır,” ifadesi katılımcıların yüzde 12’sinin “kesinlikle katıldığı” bir ifade oldu. Katılımcılar yüzde 28 oranında “katıldığını” bildirirken “ne katılıyorum ne katılmıyorum” diyenlerin oranı yüzde 27; “katılmıyorum” diyenlerin oranı yüzde 20; “kesinlikle katılmıyorum” diyenlerin oranı da yüzde 13 olarak ölçüldü.
Türk Dünyası Milliyetçiliği: Batı karşıtı güçlü bir kanaat var
Türk Dünyası Milliyetçiliği ise Türkî devletlerle yakın ilişkiler kurulması ve dünyanın farklı bölgelerindeki Türk topluluklarına karşı sorumluluk hissedilmesi üzerinden toplumsal karşılık buluyor. Batılı güçlerin tarih boyunca Türkiye’nin gelişmesini engellediği görüşüne katılımcıların yüzde 36’sının kesinlikle katılması, bu damarın Batı karşıtı güçlü bir kanaati de içerdiğini gösteriyor.
Araştırma; 5 üzerinde 3,6 ortalamaya sahip bu milliyetçilik damarının “dış politika ve soydaş dayanışması” ekseninde daha güçlü, vatandaşlık statüsü konusunda ise görece daha sınırlı bir uzlaşı ürettiğini ortaya koyuyor.
Yayılmacı Milliyetçilik: “Güç kullanımı meşru ama iç politikada hak ve özgürlükler kısıtlanmasın”
Araştırmada Yayılmacı Milliyetçilik damarının en güçlü karşılığını sınır ötesi operasyonlara verilen destekte bulduğu vurgulandı. Tarihsel hak iddiası taşıyan bölgelerin geri alınması ve Türkiye’nin askeri kapasitesiyle bölgede oyun kurucu olması görüşleri de çoğunluk tarafından destekleniyor.
5 üzerinden 3,5 ortalama olarak ölçülen bu milliyetçilik damarında dış güvenlik ve bölgesel güç kullanımını meşru görenler çoğunluk oluştururken, iç politikada hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına aynı yaygınlıkta destek görülmüyor. Bu ifadeye destek yüzde 33’te kalırken karşıtlık yüzde 43’e çıkıyor.
İslamcı-Osmanlıcı Milliyetçilik: Devlet yönetimi ve İslami değerlerin uyumu üzerinden bölünme daha fazla
5 üzerinden 3,4 ortalamayla ölçülen İslamcı-Osmanlıcı Milliyetçilik damarı; Osmanlı mirası, manevi değerler ve Türk kimliği ile İslam arasındaki bağ üzerinden toplumsal karşılık buluyor.
Ancak araştırma sonuçlarına göre devlet yönetiminin İslami değerlerle uyumu, İslam dünyasına liderlik ve hilafet mirası gibi daha doğrudan siyasal önerilerde toplum daha fazla bölünüyor. Araştırmaya göre “dinî değerlerin devlet yönetimine dahil edilmesinin Türkiye’yi zayıflatacağı görüşünde destek ve karşıtlığın eşitlenmesi, kültürel ve tarihsel yakınlığın dini temelli bir yönetim anlayışına aynı ölçüde dönüşmediğini” gösteriyor.
Sokak Milliyetçiliği, sınırlı toplumsal karşılık buluyor
Araştırmada, Sokak Milliyetçiliği damarının 3,1 ortalamayla görece sınırlı bir toplumsal karşılık bulduğu sonucuna ulaşıldı. Toplumun huzurunu tehdit ettiği düşünülen gruplara karşı sert tepki gösterilmesi yarıdan fazla destek bulurken, bu tepkinin sık ve doğrudan biçimde gösterilmesine yönelik destek biraz daha sınırlı kalıyor.
En zayıf damar Batı Karşıtı Milliyetçilik
Batı Karşıtı Milliyetçilik; 5 üzerinden 3 ortalamayla en zayıf milliyetçilik damarı olarak ölçüldü.
NATO’nun egemenliği kısıtladığı görüşünde destek ve karşıtlık neredeyse eşitlenirken, Rusya-Çin eksenine yönelme konusunda toplumun yarıya yakını kararsız kalıyor.
Araştırma; farklı demografik gruplarda ise bu milliyetçilik boyutunun büyük ölçüde Türkiye ortalaması çevresinde toplandığını ve belirgin bir değişim göstermediğini ortaya koydu. Araştırmaya göre bu tablo, Batı’ya yönelik eleştirilerin güçlü bir stratejik kopuş talebine dönüşmediğini gösteriyor. Baskın eğilim net bir Batı karşıtlığından çok temkinli ve kararsız bir tutum.
En güçlü ve en zayıf damar hangisi?
Güvenlikçi Milliyetçilik, 4,3 ortalamayla Türkiye’nin en güçlü milliyetçilik damarı olarak öne çıkarken; bu damarı 5 üzerinden 4,1 ortalamayla Cumhuriyetçi Milliyetçilik takip ediyor; en düşük ortalama 3 ile Batı Karşıtı Milliyetçilik’te görüldü.
(Editör: Buse Söğütlü)
